Η παχυσαρκία είναι πράγματι λίγο φλου, σχεδόν αινιγματική, σαν εκείνες τις αχνογραμμένες σκιές που χορεύουν στα όρια της αντίληψής μας.
Το αινιγματικό μυστικό που κρύβεται στις σιωπές του πιάτου και στην αγκαλιά του ύπνου
Δεν υπακούει πάντοτε στις απόλυτες, απλοποιημένες αφηγήσεις που συνηθίζουμε να επαναλαμβάνουμε με βεβαιότητα: «Τρως πολύ και παχαίνεις». Συχνά κρύβεται σε πιο ήσυχους, πιο πολύπλοκους διαδρόμους της καθημερινότητας: στο ότι δεν τρως επαρκώς και με την απαιτούμενη τακτικότητα, στο ότι τα πιάτα που καταλήγεις να προσφέρεις στον εαυτό σου στερούνται εκείνης της βαθιάς, ουσιαστικής ποιότητας που το σώμα διψά, αλλά και στο πόσο βαθύς, αναπαυτικός και αποκαταστατικός είναι ο ύπνος σου.
Αυτά τα τρία στοιχεία – η ρυθμική ροή του φαγητού, η ποιότητα και η ψυχή του πιάτου, και η σιωπηλή μαγεία του ύπνου – υφαίνουν έναν λεπτό, αόρατο ιστό. Όταν βρουν τρόπο να συνυπάρξουν αρμονικά, η σχέση μας με το φαγητό μεταμορφώνεται. Παύει να είναι πεδίο σύγκρουσης και γίνεται ξανά ένας χώρος απόλαυσης, ισορροπίας και ήσυχης, βαθιάς ικανοποίησης.
Οι εποχές, οι σιωπές και οι αθέατες αλλαγές
Δεν είναι πάντοτε δικό μας το φταίξιμο. Οι εποχές έχουν τη δική τους βαρύτητα, τις δικές τους αθόρυβες εντολές. Στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, ο κόσμος εισήλθε σε μια νέα, στροβιλιζόμενη τροχιά ταχύτητας. Η ζωή έγινε πιο πιεστική, οι ρυθμοί πιο απαιτητικοί, οι γυναίκες εισέβαλαν μαζικά στον χώρο της εργασίας και το κυρίαρχο μήνυμα ήταν σαφές: γρήγορα, λειτουργικά, χωρίς χάσιμο χρόνου. Η κουζίνα, εκείνος ο ιερός, ζεστός πυρήνας του σπιτιού που για γενιές ολόκληρες σιγόβραζε με υπομονή και αγάπη, άρχισε να μεταμορφώνεται. Οι αργές κατσαρόλες, οι βαθιές μυρωδιές που πλημμύριζαν τους διαδρόμους, οι οικογενειακές συνταγές που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά, παραμέρισαν μπροστά σε έτοιμα γεύματα, μικροκύματα και πακεταρισμένες λύσεις. Το φαγητό έγινε πιο βιαστικό, πιο λιτό, πιο αποσπασματικό. Δεν ήταν ατομικό σφάλμα. Ήταν το πνεύμα της εποχής, η μεγάλη στροφή προς την ευκολία. Σήμερα όμως, μέσα από τις ρωγμές αυτής της βιασύνης, αναδύεται μια πιο βαθιά, σχεδόν νοσταλγική λαχτάρα: η επιθυμία να επιστρέψουμε σε κάτι πιο ουσιαστικό, πιο αισθητικό, πιο ανθρώπινο.
Η ρυθμική ροή, και ο εγκέφαλος που συναντά την απόλαυση
Όταν τα γεύματα έρχονται χωρίς ρυθμό και χωρίς συνέχεια, το σώμα συχνά εισέρχεται σε μια αρχαία, σοφή κατάσταση επιφυλακής. Σαν ένα παλιό τζάκι σε ένα ορεινό σπίτι που άλλοτε τροφοδοτείται με γενναιοδωρία και άλλοτε μένει για ώρες ολόκληρες να σβήνει αργά, μειώνει τη φλόγα του, κρατάει λίγη θερμότητα για άγνωστες ανάγκες και λειτουργεί σε οικονομία. Πολλοί ανακαλύπτουν, με έκπληξη και ανακούφιση, ότι όταν αρχίζουν να προσφέρουν στο σώμα τους μια πιο σταθερή, ήρεμη και προβλέψιμη ροή γευμάτων, κάτι μέσα τους ηρεμεί. Η ενέργεια γίνεται πιο συνεχής, οι απότομες λιγούρες χάνουν τη δύναμή τους, και το σώμα φαίνεται να θυμάται ξανά μια παλαιότερη, πιο φυσική αρμονία.
Δεν είναι όμως μόνο το πότε τρως, αλλά κυρίως το τι ακριβώς προσφέρεις στον εαυτό σου. Ένα καλά φτιαγμένο, ολοκληρωμένο πιάτο με συνταγή δεν είναι απλώς φαγητό. Είναι μια μικρή τελετουργία, μια σύνθεση γεύσεων, υφών και μυρωδιών που μιλάει κατευθείαν στον εγκέφαλο. Ενεργοποιεί κέντρα ευχαρίστησης, απελευθερώνει χείμαρρους ντοπαμίνης και σεροτονίνης, και στέλνει σαφή, ήρεμα μηνύματα κορεσμού. Μερικά πιάτα έχουν μια ιδιαίτερη ικανότητα να μας ηρεμούν και να μας ικανοποιούν βαθιά: η κλασική ελληνική φασολάδα, πλούσια σε καρότα, σέλινο, κρεμμύδι και το άρωμα του καλού ελαιόλαδου που στάζει από πάνω σαν χρυσή ευλογία· το γαλλικό ratatouille, εκείνο το πολύχρωμο, ηλιόλουστο μείγμα εποχιακών λαχανικών και αρωματικών βοτάνων που μοιάζει με ζωγραφιά στο πιάτο· και το ιαπωνικό Ichiju-sansai, η ήσυχη αρμονία μιας σούπας miso, ρυζιού και δύο-τριών μικρών, προσεγμένων συνοδευτικών που διδάσκουν την ομορφιά της απλότητας.
Ο ύπνος
Όταν είναι ελλιπής ή ταραγμένος, οι ορμόνες της πείνας και του κορεσμού χάνουν τον προσανατολισμό τους. Η όρεξη μεγαλώνει, οι λιγούρες γίνονται πιο επίμονες, η διάθεση για προσεγμένο μαγείρεμα μειώνεται. Όταν όμως ο ύπνος είναι βαθύς, αναζωογονητικός και επαρκής, κάτι μέσα μας ηρεμεί. Ο εγκέφαλος επεξεργάζεται καλύτερα τις εμπειρίες της απόλαυσης, το σώμα λειτουργεί με μεγαλύτερη αρμονία και η σχέση μας με το φαγητό γίνεται πιο ήρεμη, πιο συνειδητή, πιο ευγενική.
Δεν υπάρχει μία και μοναδική συνταγή που ταιριάζει σε όλους. Υπάρχει όμως μια όμορφη δυνατότητα: όταν η ροή του φαγητού, η ποιότητα του πιάτου και η βαθιά ξεκούραση του ύπνου αρχίζουν να συνυπάρχουν, τότε αληθινά πολλοί άνθρωποι νιώθουν ότι κάτι μέσα τους ξεμπλέκει. Το φαγητό παύει να είναι πεδίο διαρκούς διαπραγμάτευσης και μετατρέπεται ξανά σε μια από τις πιο φυσικές, πιο ευγενικές απολαύσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.
Κάποιοι ανοίγουν το παράθυρο το πρωί για να εισρεύσει άπλετο φως και φτιάχνουν ένα πλούσιο, φροντισμένο πρωινό. Άλλοι επιλέγουν να μαγειρέψουν ένα αγαπημένο πιάτο και κάθονται να το φάνε με την ησυχία τους, γνωρίζοντας ότι η απόλαυση δεν είναι πολυτέλεια, αλλά βαθιά ανάγκη του οργανισμού και απόλυτο δικαίωμα. Άλλοι απλώς προσπαθούν να χαρίσουν στον εαυτό τους λίγο πιο πρωινό ύπνο, χωρίς δραματισμούς και ενοχές. Ο καθένας βρίσκει τον δικό του ρυθμό.
Η παχυσαρκία είναι όντως λίγο φλου.
Ίσως όμως το μυστικό της να είναι πιο ποιητικό, πιο ανθρώπινο και πιο τρυφερό από ό,τι φανταζόμασταν: να τρώμε συνταγές που μας αγγίζουν, να ζούμε με μια ήρεμη ροή και να αφήνουμε τον ύπνο να μας περιποιείται – σαν πραγματικοί άνθρωποι.
